Aktualna pozycja: HomeBlog o pracy
Udostępnij przez LinkedIn Udostępnij przez Facebook Udostępnij przez Email

Samozatrudniony może zostać uznany za pracownika

Sądy pracy mogą ustalać istnienie stosunku pracy w odniesieniu do osób zatrudnianych na umowach zlecania bądź o dzieło. Niedawne orzeczenie Sądu Najwyższego otwiera furtkę do podobnego przekształcenia umowy w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą tj. samozatrudnionych.

 

Sprawa będąca przedmiotem orzeczenia dotyczyła kwestii podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą (czyli przedsiębiorcę) w sytuacji, gdy świadczy ona usługi na rzecz tylko jednego podmiotu, w ustalonych przez ten podmiot godzinach i miejscu pracy oraz na jego rachunek i ryzyko. Zakres świadczonych usług pokrywał się z czynnościami wykonywanymi przez inne osoby zatrudnione w tym samym podmiocie na podstawie umów o pracę.  Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sądy ustaliły, że samo tylko zarejestrowanie działalności gospodarczej, a następnie zawarcie umowy o współpracy nie powoduje, że świadczone na podstawie tej umowy usługi powinny być uznane za świadczone przez przedsiębiorcę. Sąd wskazał m.in., że „osoba samozatrudniona może stracić status przedsiębiorcy w sytuacji, gdy odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat czynności oraz ich wykonywanie ponosi zlecający, są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności, a dodatkowo osoba samozatrudniona nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą”. W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie sąd uznał, że zarejestrowanie działalności gospodarczą nastąpiło wyłącznie w celu obejścia prawa i uzyskania uprawnień do określonych świadczeń z ubezpieczeń społecznych (wyrok SN z 20 lutego 2018 r., II UK 711/16).

 

Sąd Najwyższy nie ustalił wprost istnienia stosunku pracy pomiędzy stronami (nie było to przedmiotem sprawy), jednak – poprzez uznanie, że odwołująca się nie była przedsiębiorcą – przychylił się do takiego poglądu. Argumentacja zamieszczona w uzasadnieniu wyroku może zostać wykorzystana w innych procesach o ustalenie istnienia stosunku pracy osób samozatrudnionych. W praktyce sytuacje, gdy strony decydują się na zawarcie umowy B2B zamiast umowy o pracę nie należą bowiem do rzadkości. Co więcej, liczba takich przypadków może znacząco wzrosnąć od 2019 roku, kiedy to wejdą w życie nowe przepisy przyznające przedsiębiorcom preferencyjne warunki uiszczania składek na ZUS. O zagadnieniu tym napiszemy szerzej w kolejnym wpisie na blogu. Faktem jest jednak, że coraz więcej osób, które dotychczas świadczyły pracę na rzecz danego podmiotu w oparciu o stosunek pracy, planuje zmianę formę współpracy i założenie własnej działalności.

 

W konsekwencji, większe niż dotychczas znaczenie będzie miało odpowiednie skonstruowanie zapisów łączącej strony umowy. Należy pamiętać, że ewentualne ustalenie stosunku pracy (zamiast tzw. samozatrudnienia) pociąga za sobą szereg konsekwencji dla pracodawcy, przede wszystkim finansowych. Obowiązek opłacenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne czy też możliwość skierowania roszczenia przez pracownika o zapłatę wynagrodzenia za nadgodziny i zaległy urlop wypoczynkowy to tylko podstawowe z nich. Poza tym, zgodnie z kodeksem cywilnym zawarcie umowy cywilnej zamiast umowy o pracę stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny. Dlatego też tak ważne może okazać się zamieszczenie w Umowie odpowiednich zapisów oddalających daną relację od stosunku pracy.

 

Współautor: Paweł Grzembka

 

Fot. jarmoluk

2 komentujących
Alicja20 / 04 / 2020

Dzień dobry,
mam pytanie o konsekwencje dla osoby samozatrudnionej, która pozwałaby swojego pracodawcę i wygrała proces, na gruncie skarbowym, jak i zus
Z poważaniem

ODPOWIEDZ
ZOSTAW ODPOWIEDŹ NA KOMENTARZ
Maciej Pietrzycki08 / 06 / 2020

Pani Alicjo, Oczywiście wszystko zależy od konkretnego stanu faktycznego, niemniej co do zasady ustalenie stosunku pracy dla przedsiębiorcy (działającego dotychczas na podstawie umowy o współpracę), wiąże się z konsekwencjami zarówno dla pracodawcy jak i samozatrudnionego. To pracodawca, jako płatnik ma obowiązek zapłaty składek ZUS i podatku dochodowego za pracownika. W związku z powstałymi zaległościami płatnik może być również obciążony dodatkowymi sankcjami. Należy jednak pamiętać, że chociaż obowiązek odprowadzania składek ZUS ciąży na pracodawcy, część składek jest finansowana pracownika. W rezultacie, pracodawca będzie mógł żądać od pracownika zwrotu składek, które powinien pokryć pracownik (na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu). Na powyższe wskazuje także orzecznictwo Sądu Najwyższego – m.in. w wyroku z 26 września 2018 r., sygn. II PK 151/17 wskazano, że „żądanie pracodawcy wobec pracownika zwrotu pokrytych należności składkowych nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego; zasady słuszności i sprawiedliwości przemawiają bowiem za tym, aby pracownik nie był zwolniony z konsekwencji, jakie w prawie ubezpieczeń społecznych wynikają z sądowego ustalenia istnienia stosunku pracy”. Należy w tym miejscu wskazać, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne – pracownik może być więc zobowiązany do zwrotu na rzecz pracodawcy wartości 5 lat składek na ubezpieczenie społeczne, w części leżącej po stronie pracownika. Niezależnie od powyższego na samozatrudnionym, u którego ustalony został stosunek pracy ciążą również konsekwencje w zakresie podatku dochodowego i podatku VAT. Przedsiębiorca ma prawo do odliczania od przychody kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, jak również odliczenia VAT od towarów i usług nabywanych w związku z prowadzoną działalnością, do czego nie jest uprawniony pracownik. Konsekwencją ustalenia stosunku pracy może być obowiązek korekty rozliczeń w zakresie podatku VAT oraz konieczność zapłaty zaległości na gruncie PIT.

ODPOWIEDZ
ZOSTAW ODPOWIEDŹ NA KOMENTARZ
ZOSTAW SWÓJ KOMENTARZ
© 2020 KSP Legal & Tax Advice. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Przetwarzanie danych osobowych w KSP
zamknij chcę wiedzieć więcej
Ta strona używa technologii cookies (ciasteczek)
akceptuję Polityka prywatności